محمد حسن خان اعتماد السلطنه
736
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )
كرد و شرط شد كه محسن خان زن اولش را طلاق بدهد . بقول افضل الملك « جناب مشير الدوله به روى خود نياورد و لكن باطنا درهم شد و به عزل صدارت اقدام كرد . . . » حاج شيخ محسن خان از طرفداران سياست انگليس در ايران بود و براى امتياز راهآهن و بانك و بخصوص امتياز رويتر مداخلاتى نمود و گويا بيست هزار ليره هم از او گرفت و از اينجهت امانت او مشكوك است . مهندس الممالك غفارى ، ميرزا نظام الدين ( ص 174 - ص 128 چاپ اول ) پسر ميرزا ابراهيم خان حاكم كاشان و عموى فرخ خان امين الدوله كه در پانزده سالگى به اروپا فرستاده شد و در آنجا سه سال مقدمات را در مدرسهء بندر ديپ تحصيل نمود و در شهر « روآن » امتحان فارغ التحصيلى مقدماتى را گذراند و به پاريس رفته و دورهء متوسطه را در مدرسهء سنلوئى گذرانيد و در امتحان آخر سال گويا شاگرد اول شد و با دادن امتحانى وارد مدرسه پلىتكنيك پاريس گشت و در مدت تحصيل در مدرسهء مزبور به رتبهء معلمى هزينه تحصيلى سنلوئى نايل گرديد و تصنيفات چند از او در مسائل مشكلهء رياضى در روزنامهء مدرسهء پلىتكنيك و روزنامهء علمى ديگرى چاپ شد و بعد از دو سال تحصيل در مدرسهء پلىتكنيك با دادن امتحانى به مدرسهء معدن پاريس وارد شد و با آنكه تحصيلات او در رياضيات و معدنشناسى بود كه مورد احتياج كامل ايران بود چون به ايران بازگشت مدتها بيكار بود تا زمانى كه حسنعلى خان امير نظام وزير فوايد خواست راه لاريجان را تسطيح كند و او را به اين كار مأمور كرد . بعدا در ساختن راه قم هم از طرف ميرزا على اصغر خان امين السلطان از وجود او استفاده شد و در اين مأموريت اين دو باهم آشنائى يافتند و اين آشنائى مقدمه ترقى ميرزا نظام شد تا به وزارت معادن و طرق و شوارع و در ابتداى مشروطيت به وزارت معارف رسيد . شرح حال مفصل او را دامادش احمد على خان مورخ الدوله سپهر در كتاب ايران و جنگ بزرگ ( صفحه 172 و 173 ) نوشته است . بطور خلاصه او از باهوشترين و زرنگترين محصلين ايران در فرانسه بود . ميرزا كاظم شيمى ( ص 174 - ص 128 چاپ اول ) پسر ميرزا احمد محلاتى كه در همان آغاز تحصيل در دار الفنون آثار كياست و فراست از او نمايان گشت . در راه سفر هم به شاگردان فرانسه درس مىداد . در اروپا در شيمى و دواسازى و مدتى هم در مدرسه « روآن » در گياهشناسى تحصيل كرد و كار